Zijn onze zonen oké?

Als boysmom probeer ik mee te zijn met de tijdsgeest waarin mijn jongens opgroeien. Het artikel ‘Are boys really in crisis? What the science says in the age of the manosphere’ in het wetenschappelijk tijdschrift Nature trok mijn aandacht. Ik ben er zeker van dat ik niet alleen ben, dus spitte ik het voor jou uit en geef je hier de belangrijkste bevindingen mee.

Wat ik zelf ondervond

Hun eerste tv-beelden zagen mijn zonen rond hun eerste levensjaar tot plezier van bompa die dacht dat ze zijn naam al zeiden. Ook een tablet vond geleidelijk zijn weg in ons gezin, niet in het minst voor onze nachtrust in de vroege ochtend. Waar het in hun kindertijd mogelijk was hen te onthouden van beelden die jonge hersentjes moeilijk plaatsen, bleek de smartphone in het middelbaar onmisbaar. De overgang naar de adolescentie ging gepaard met blootstelling aan content waarop je als ouder weinig vat hebt. Tegelijk vonden ze in hun vrije tijd niet zomaar plekken om te ravotten, voetballen, hangen of skaten - om ‘jong(en) te zijn’ zonder het risico als overlast te worden beschouwd. Terreinen binnen verenigingen,  zoals sportclubs en jeugdbewegingen, zijn doorgaans niet vrij toegankelijk en jeugdhuizen zijn schaars. Dan maar over het hek klimmen voor een potje shoot-out na het laatste examen of naar de fitness waar middelengebruik niet bepaald verborgen blijft? Om een evenwicht te houden tussen binnen- en buitenactiviteiten heeft onze jeugd ruimte nodig.

Wat de cijfers zeggen

Vanaf 12 jaar heeft bijna elke Vlaamse jongere (96%) een smartphone waarbij 77% overal toegang tot het internet heeft via mobiele data (1). Dat maakt de jongens onder hen een doelwit voor filmpjes van ‘vrouwenhatende manosphere-bro’s’ zoals Andrew Tate, las ik in de Correspondent (2). Stereotiep denken over mannelijkheid is niet nieuw. Uit bevraging van telkens 1000 mannen in de VS, VK en Mexico blijkt dat 40-60% druk ervaart om een bepaald type man te zijn: hard, zelfvoorzienend, aantrekkelijk, heteroseksueel en homofoob, kostwinner, klaar voor seks en dominant in relaties (3). Dat dit gedachtegoed zich razendsnel verspreidt is zorgwekkend. Meer nog, door aandacht aan Andrew Tate te geven riskeren we een hele groep jongens uit het oog te verliezen die zich niet met hem identificeren maar wel een nieuwe generatie influencers volgen die door hem zijn beïnvloed.

Wat zegt de wetenschap in een tijd van manosphere?

Een bevraging van 1000 jongens (12-16 jaar) uit het VK onthult dat 80% een gebrek aan plekken om ‘jong(en) te zijn’ ervaart (4, 5). Hoewel 53% vindt dat de onlinewereld meer oplevert, beschouwt een kleine meerderheid de echte wereld als interessanter (54%). De foutieve perceptie van ouders dat het binnen veiliger is dan buiten, helpt de buitenspeeltijd met leeftijdsgenoten en leerkansen die daarmee gepaard gaan echter niet vooruit. Bovendien geeft 72% aan niet meer dan één persoon te hebben die hen echt kent, 79% weet niet goed wat de term ‘mannelijkheid (masculinity)’ inhoudt, 65% vindt niet dat school hen voorbereidt op de toekomst, en 54% denkt dat jongens het zwaarder hebben dan meisjes. Naast deze uitdagingen komt één overkoepelend thema duidelijk naar voren: jongens geven om anderen, willen zorgen voor anderen en verlangen naar verbondenheid en vertrouwen.

Wanneer we wetenschappers vragen om toxische mannelijkheid in kaart te brengen, vinden ze het ongemakkelijk en mogelijk controversieel om te spreken over een mannelijke ‘crisis’, in een wereld waar hardnekkige discriminatie van meisjes en vrouwen blijft bestaan. Gendergelijkheid bestaat nog in geen enkel land op aarde. Met die realiteit in het achterhoofd is het er voor jongens niet per se eenvoudiger op geworden. Tegelijk kan het contraproductief zijn hen het gevoel te geven dat de hele wereld tegen hen gekeerd is. Het is zinvoller om de uitdagingen van deze leeftijdsgroep in hun geheel te bekijken, bij adolescente jongens en meisjes samen, waarbij erkenning van hun kwetsbaarheid in deze ontwikkelingsfase cruciaal is. 

• Wat onderwijs betreft rapporteerde UNESCO (2022) dat meisjes minder kans hebben om school te lopen, terwijl jongens meer kans hebben om af te haken van school met armoede als voornaamste oorzaak. School wordt vervangen door werk maar ook geweld en gender-gerelateerde verwachtingen dragen hieraan bij (6).

• Wat gezondheid betreft onthulde een studie uit 2023 een opvallende kloof van 18% meer jongens dan meisjes (10-24 jaar) die in slechte gezondheid verkeerden of overleden (7). Jongens ervaren meer fysiek geweld onder elkaar of door volwassenen (inclusief homicide), terwijl meisjes meer (seksueel) geweld in relaties ervaren. Opmerkelijk is ook dat het aantal jongeren in oorlogs- of conflictgebieden gestegen is met ruim 7% (1990-2022) (8). Mentaal gezien komen angst en depressie vaker voor bij meisjes terwijl er zich bij jongens meer aandachts- en gedragsproblemen (waaronder agressiviteit) voordoen (9).

Daarnaast stellen onderzoekers dat de huidige uitdagingen waarmee jongens geconfronteerd worden, mogelijk te verklaren zijn door een zekere ‘verbindingscrisis’ – het ontbreken van mensen waarbij ze terecht kunnen. Jongens hebben het vaak moeilijker dan meisjes om zich open te stellen, mede door de stoere rol die hun van jongs af aan wordt aangemeten. Daardoor ontwikkelen ze minder taal om hun emoties te uiten. Een studie in de VS legde bloot dat 66% van 1000 mannen (18-30 jaar) vindt dat ze zelf hun problemen moeten oplossen, zonder hulp van anderen (3). Daarom zijn voorbeelden van de vele manieren om man te zijn belangrijk, zodat jongens hun eigen invulling kunnen geven aan mannelijkheid op weg naar volwassenheid. Ze kunnen niet worden wat ze niet zien.

Laat het niet over aan chatbots, maar praat met onze jongens, niet over hen.

Het vermogen om verbinding te maken met anderen, essentieel voor het voortbestaan van de mens als soort, is precies wat jongens vandaag meer dan ooit nodig hebben. Laat dit niet over aan chatbots. Luister naar hun stem en praat met hen, niet over hen.